Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi, zależy od dwóch rzeczy: stażu pracy i wymiaru czasu pracy. Pracownik na pełnym etacie ma prawo do 20 dni urlopu przy stażu krótszym niż 10 lat albo 26 dni od 10 lat stażu. Poniżej wyjaśniamy, komu urlop przysługuje, kiedy powstaje do niego prawo oraz jak ustalić wymiar w pierwszym roku pracy.

Komu przysługuje urlop wypoczynkowy

Prawo do urlopu wypoczynkowego ma pracownik, czyli osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Dotyczy to każdej umowy o pracę — na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony, w pełnym i niepełnym wymiarze czasu pracy.

Urlopu wypoczynkowego nie mają natomiast osoby wykonujące pracę na umowie zlecenia, umowie o dzieło czy prowadzące własną działalność gospodarczą. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje wprost, że do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, nie wlicza się okresu pracy na podstawie umowy zlecenia ani innej umowy cywilnoprawnej. Osoba na zleceniu nie nabywa więc ani dni urlopu, ani stażu urlopowego z tego tytułu — rozliczenie takiej umowy obejmuje wyłącznie wynagrodzenie i składki.

Wymiar urlopu: 20 albo 26 dni

Roczny wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy określa art. 154 § 1 Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277):

Staż pracy pracownika Dni urlopu w roku
Krócej niż 10 lat 20 dni
Co najmniej 10 lat 26 dni

Te dwa wymiary są punktem wyjścia dla wszystkich dalszych obliczeń. Pracownik zatrudniony na część etatu ma wymiar ustalony proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a pracownik, który rozpoczyna lub kończy pracę w trakcie roku — proporcjonalnie do przepracowanego okresu.

Kiedy pracownik nabywa prawo do urlopu

Prawo do urlopu powstaje w różny sposób, w zależności od tego, czy jest to pierwsza praca pracownika, czy kolejne zatrudnienie:

  • pierwsza praca w życiu — pracownik nabywa prawo do urlopu po upływie każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 urlopu, który przysługiwałby mu po przepracowaniu całego roku; przy wymiarze 20 dni daje to około 1,67 dnia za każdy miesiąc (art. 153 k.p.),
  • kolejne zatrudnienie — pracownik ma prawo do urlopu już w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, a wymiar ustala się proporcjonalnie do liczby przepracowanych miesięcy.

W obu przypadkach obowiązuje ta sama zasada proporcjonalności: jeden miesiąc pracy to 1/12 wymiaru, niepełny miesiąc zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca, a niepełny dzień urlopu — w górę do pełnego dnia (art. 155²a i art. 155³ k.p.).

Staż pracy, który decyduje o wymiarze urlopu

O tym, czy pracownikowi przysługuje 20, czy 26 dni, decyduje staż pracy. Zgodnie z art. 154¹ k.p. wlicza się do niego wszystkie okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób rozwiązania umowy. Staż nie musi więc być ciągły — wystarczy, że pracownik udokumentuje wcześniejsze umowy o pracę.

Do stażu wlicza się także okresy nauki, zgodnie z art. 155 § 1 k.p.:

Ukończona szkoła Lata wliczane do stażu
Zasadnicza szkoła zawodowa do 3 lat
Średnia szkoła zawodowa do 5 lat
Średnia szkoła ogólnokształcąca 4 lata
Policealna 6 lat
Wyższa (także licencjat) 8 lat

Okresy nauki nie sumują się — do stażu wlicza się jeden, najkorzystniejszy dla pracownika okres. Studia licencjackie traktuje się tak samo jak magisterskie, ponieważ jedne i drugie są studiami wyższymi (Państwowa Inspekcja Pracy). Jeżeli pracownik uczył się w czasie zatrudnienia, wybiera się korzystniejsze rozwiązanie: okres zatrudnienia albo okres nauki (art. 155 § 2 k.p.).

Oprócz zatrudnienia i nauki do stażu wliczają się też inne okresy wskazane w przepisach, m.in. pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, czynna służba wojskowa, udokumentowane zatrudnienie za granicą czy urlop wychowawczy.

Urlop proporcjonalny: pracownik na próbie i w trakcie roku

Jeżeli stosunek pracy pracownika rozpoczął się lub zakończył w ciągu roku kalendarzowego, wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w tym roku (art. 155¹ k.p.). Dotyczy to także umowy na okres próbny oraz umowy na czas określony — w każdym z tych przypadków pracownikowi przysługuje 1/12 wymiaru za każdy przepracowany miesiąc.

Przykład: pracownik ze stażem 12 lat (wymiar 26 dni) zatrudniony od 1 lipca. Przepracował 6 miesięcy, więc przysługuje mu 6/12 × 26 dni = 13 dni urlopu. Gdyby jego staż był krótszy niż 10 lat (wymiar 20 dni), byłoby to 6/12 × 20 = 10 dni.

Przykłady: ile dni urlopu przysługuje pracownikowi

Sytuacja pracownika Staż pracy Dni urlopu
Pełny etat, 3 lata pracy 3 lata 20 dni
Pełny etat, 12 lat pracy 12 lat 26 dni
Licencjat (8 lat) + 4 lata pracy 12 lat 26 dni
Technikum (5 lat) + 4 lata pracy 9 lat 20 dni
Zatrudnienie od 1 lipca, staż 12 lat 12 lat 13 dni (proporcjonalnie)
Pierwsza praca, 6 miesięcy zatrudnienia, wymiar 20 dni brak ok. 10 dni (6 × 1,67)

Z tabeli widać, że sam dyplom może przesądzić o wyższym wymiarze urlopu: pracownik z czterema latami pracy i ukończonym licencjatem ma 12 lat stażu, a więc 26 dni urlopu w roku, mimo że „na umowach” przepracował tylko cztery lata.

Urlop a forma zatrudnienia: umowa o pracę, zlecenie, B2B

Wymiar urlopu przysługuje wyłącznie pracownikowi — forma współpracy ma tu znaczenie większe niż wymiar czasu pracy. Osoba na umowie zlecenia lub o dzieło nie ma dni urlopu ani nie buduje stażu urlopowego, natomiast osoba na umowie o pracę, nawet na część etatu, zachowuje pełne prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do etatu.

Jeżeli pracownik łączy umowę o pracę z pracą na zleceniu, staż urlopowy buduje wyłącznie z umowy o pracę. Okres zlecenia nie pomoże więc w osiągnięciu progu 10 lat, od którego wymiar rośnie z 20 do 26 dni.

Sprawdź swój wymiar urlopu

Wymiar i zasady udzielania urlopu wypoczynkowego określa Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277), a wykładnię przepisów wraz z przykładami publikuje Państwowa Inspekcja Pracy.